De Posidonia van Formentera
Als je veronderstelt alle geheimen van het eiland Formentera te kennen -of je krijgt informatie om het te bezoeken- en je weet niet wat het woord Posidonia betekent, laten we je dan vertellen dat je nog steeds niet alles weet over Formentera.
In feite bent u zich niet bewust van iets heel belangrijks voor Formentera en haar wateren. Posidonia is nauw verbonden met de stranden van Formentera: we danken de schoonheid, de helderheid, de helderheid en het spectaculaire karakter van het water van het eiland aan Posidonia.
Posidonia Oceanica: de sterplant van Formentera, de Balearen en de hele Middellandse Zee.
Van nu af aan moet de naam Posidonia in uw geheugen gegrift staan wanneer u aan Formentera denkt.
Posidonia is een waterplant die onderwaterweiden vormt van de oppervlakte tot op een diepte van 40 meter. Op diepere diepten is de hoeveelheid zonlicht en energie die de zeebodem bereikt zo gering dat Posidonia meestal niet kan groeien.
De Posidoniaceae-familie telt slechts 9 soorten, waarvan sommige tot aan de kust van Australië leven. De 9 geïdentificeerde Posidonia-soorten zijn:
- Posidonia angustifolia
- Posidonia australis
- Posidonia coriacea
- Posidonia denhartogii
- Posidonia kirkmanii
- Posidonia oceanica
- Posidonia ostenfeldii
- Posidonia robertsonia
- Posidonia sinuosa
Er zij op gewezen dat Posidonia geen alg is maar een hogere plant, net als de duizenden andere soorten waterplanten op deze planeet, of het nu gaat om zoetwater, zoutwater, brakwater, drijvend, half ondergedompeld of geheel ondergedompeld.
De Posidoniaceae-familie is verwant met andere families van onderwaterplanten in zout water, waarmee zij uiterlijk en kenmerken gemeen heeft, zoals de families Zosteraceae of Hydrocharitaceae.
Kenmerken van Posidonia oceanica
Posidonia is een landplant die zich heeft aangepast aan het mariene milieu en daarom veel gelijkenissen vertoont met planten als zodanig, zij het dat zij haar structuur heeft gewijzigd om verankerd aan de zeebodem te kunnen leven.
Posidonia: een oeroud organisme
Wij weten dat Posidonia uiterst traag groeit (nauwelijks een centimeter per jaar) en dat de meeste weiden die wij zien enkele eeuwen oud zijn.
In 2006 concludeerde een genetische studie in een Posidonia-weide tussen Ibiza en Formentera echter dat de hele weide, die meer dan 8 kilometer lang is, in feite één enkel individu was waarvan de leeftijd ongeveer 100.000 jaar zou kunnen bedragen.
Kan er een levend ding op de planeet zijn dat 100.000 jaar oud is? Ja, het is mogelijk: het genoom van Posidonia is zeer resistent tegen mutatie, en een deel van zijn manier van voortplanten bestaat uit het oneindig creëren van klonen van zichzelf door de groei van de wortelstok (de “stam”).
Genetisch gezien kunnen we dus zeggen dat het dezelfde plant is die zich al 100 millennia oneindig voortplant.
Plantendelen
Posidonia is een ondergedoken zoutwaterplant die groeit door zich vast te hechten aan de zeebodem, met een voorkeur voor zachte of zanderige grond. Normaal zien we het niet op rotsen, tenzij de rots poreus is of bedekt met modder of zand.
De wortelstok
Wat wij zouden omschrijven als de “stam” van de plant wordt de wortelstok genoemd, en is de kern van waaruit de wortels zich naar beneden ontwikkelen en de bladeren naar boven. De wortelstok groeit horizontaal als een spinnenweb en breidt zich half ingegraven uit over de zeebodem, maar dit gebeurt uiterst traag: ongeveer 1 centimeter per jaar.
Dit betekent dat Posidonia 20 tot 50 jaar nodig heeft om één vierkante meter zand te bedekken, alleen al door de groei van de wortelstokken.
De bladeren
De bladeren van Posidonia zijn bladverliezend en de plant verliest ze bij het aanbreken van de herfst. Ze groeien in het voorjaar uit de wortelstok, als linten van een tot twee centimeter breed en tot een meter lang.
Ze zijn diepgroen in het voorjaar en de vroege zomer en worden donkergroen/bruin naarmate de zomer vordert en de Posidonia wordt bedekt door algen, sponzen en andere mariene organismen. De bladeren sterven af en de plant verwijdert ze in de vroege herfst.
Bloemen en zaden
Posidonia plant zich voort door wortelstokgroei, hoewel zij bloemen ontwikkelt en zich ook door zaad vermenigvuldigt. Het aantal zaden dat ontkiemt is echter gering en de kans dat de zaden zich aan de zeebodem kunnen hechten en niet aanspoelen is zeer gering.
Zoals we kunnen zien, heeft Posidonia, met de kenmerken van haar aanpassing aan de mariene habitat, stengels en stammen, wortels, ontwikkelt bloemen, verandert haar bladeren en, zoals elke plant, voert zij fotosynthese uit, waarbij zij zonlicht, kooldioxide en in het water opgeloste nitraten opvangt om ze te combineren, voedsel te verkrijgen en daarbij zuurstof vrij te maken.
Fotosynthese van Posidonia
Fotosynthese is het proces waarbij planten met chlorofyl (op het land of in het water) zonlicht opvangen om kooldioxide en water om te zetten in koolhydraten waarmee de plant zich voedt en zuurstof die in de atmosfeer vrijkomt.
Een zeer eenvoudig schema van hoe fotosynthese werkt, ziet er als volgt uit:
Kooldioxide (CO2) + Water (H2O) + zonlicht = Koolhydraten (CH2O) + Zuurstof (O2).
De fotosynthese van Posidonia is uiterst efficiënt: een hectare Posidonia produceert 5 keer meer zuurstof dan een hectare regenwoud.
Om u een idee te geven, in de zomermaanden – wanneer Posidonia de meeste uren licht ontvangt – geeft het 20 liter zuurstof per dag af… per vierkante meter!
Dit betekent op zijn beurt dat Posidonia een belangrijke verbruiker en fixeerder van CO2 is, wat bijdraagt tot de bestrijding van de klimaatverandering.
Als je live wilt zien hoe een plant fotosynthese uitvoert en zuurstof afgeeft via zijn bladeren, kun je het beste naar een beplant aquarium kijken. Daar zorgen de gecontroleerde wateromstandigheden en de intense, juiste verlichting ervoor dat de planten razendsnel zuurstof produceren. De hoeveelheid zuurstof die de planten produceren is zo groot dat het gas geen tijd heeft om onzichtbaar in het water op te lossen en er belletjes ontstaan die naar de oppervlakte stijgen, waardoor het aquarium verandert in iets dat lijkt op een bruisend glas champagne.
Stelt u zich nu de duizenden en duizenden hectaren onderzeese posidoniaweiden rond Formentera voor, verlicht door de zon, en u zult begrijpen dat de hoeveelheid kooldioxide die door deze weiden wordt verbruikt en de hoeveelheid zuurstof die door deze weiden in het water en de lucht vrijkomt, in de orde van grootte van enkele tonnen per dag ligt.
De levenscyclus van de plant
Posidonia is, net als alle andere hogere planten op aarde, gevoelig voor seizoensveranderingen en doorloopt het hele jaar door verschillende fasen van groei, bloei, bladverlies en winterslaap.
Herfst
Wanneer de watertemperatuur en het aantal uren zonlicht beginnen te dalen, verliest Posidonia bladeren die zich ophopen op de zeebodem in de buurt van de door de plant gevormde weiden.
In deze tijd beginnen de dode bladeren op de stranden van Formentera aan te komen, met hun karakteristieke donkerbruine kleur.
Dit is ook de tijd waarin Posidonia bloeit, met onopvallende en onopvallende bloemen, meestal tweeslachtig, die in het water bevrucht worden. De bladeren die de plant verliest, worden in deze periode vervangen door de nieuwe, nog prille bladeren die zich tijdens de zomermaanden hebben gevormd.
Winter
Tijdens de wintermaanden is Posidonia praktisch slapend en stopt de groei als gevolg van de lagere watertemperatuur en minder uren daglicht. Het is met de hevigste stormen in de wintermaanden dat de grootste hoeveelheden dode bladeren op de stranden aankomen, meegesleurd van de zeebodem door de sterke stromingen, zich ophopend op de kust en in het zand.
Lente
De plant begint actief te worden naarmate de temperatuur stijgt en het aantal uren daglicht toeneemt. Tijdens deze periode groeien de bladeren exponentieel tot ze een lengte van ongeveer een meter bereiken.
Als u de gelegenheid hebt om in de maanden mei-juni te duiken, zult u kunnen zien dat de Posidonia-weiden intens groen gekleurd zijn en dat de plant dan op zijn weelderigst en kleurrijkst is.
Het is ook in de lente dat de in de herfst bevruchte vruchten ontkiemen, doelloos over de zeebodem drijven om wortels te ontwikkelen en zich bij de eerste de beste gelegenheid aan de zeebodem vast te hechten om nieuwe planten te vormen.
Zomer
Tijdens de zomermaanden wordt het maximum aan zonne-uren en watertemperatuur bereikt, wat resulteert in een explosie van het mariene leven op alle niveaus. Voor Posidonia betekent dit dat vele mariene organismen zoals sponzen, algen, bryozoën, primitieve weekdieren, enz. zich aan haar bladeren hechten, waardoor hun vermogen tot fotosynthese geleidelijk wordt beperkt en de intense lentegroene kleur van de nieuwe bladeren verandert in een iets doffere kleur, waardoor de aantrekkingskracht van de weiden afneemt.
Als de herfst nadert, vallen deze bladeren af, de plant krijgt bloemen en de cyclus herhaalt zich.
Waarom is Posidonia de basis van het mariene ecosysteem van Formentera?
Deze eenvoudig ogende plant ligt aan de basis van de goede werking van het mariene ecosysteem van Formentera en alle ondiepe gebieden van de Middellandse Zee. In feite is de levenscyclus van bijna alle dieren die in de wateren van Formentera leven, rechtstreeks verbonden met het bestaan van deze plant.
Om te beginnen zorgt de enorme hoeveelheid zuurstof die vrijkomt in de wateren waar Posidonia groeit, voor meer soorten vissen en ongewervelde dieren, waarvan duikers die de mariene fauna willen observeren en vissers voor wie de zee hun manier van leven is, profiteren.
Dit is uiteindelijk de sleutel tot de plaatselijke ontwikkeling, zowel voor de toerisme- en vrijetijdseconomie als voor de primaire visserijsector. Bovendien is de posidonia nauw verbonden met een aantal heel belangrijke aspecten van de wateren rond Formentera.
Posidonia helpt het water schoner te houden
Posidonia is verantwoordelijk voor het heldere, schone water en de uitzonderlijke zichtbaarheid van Formentera. Dit wordt op drie manieren bereikt:
- Zijn wortels en wortelstok verankeren de zeebodem – net zoals boomwortels dat doen – en voorkomen erosie door golven en stormen. Op die manier draagt de plant ertoe bij dat, wanneer het water door sterke stromingen of stormen in beroering wordt gebracht, sedimenten niet in beroering worden gebracht en in het water blijven hangen.
- Posidonia-weiden vormen natuurlijke barrières en riffen die de gewelddadige impact van het water op de zeebodem en de kustlijn verminderen, en fungeren als een rem op zeestromingen en stormvloeden.
- Door de in zee opgeloste nitraten te verbruiken, helpt het de vermenigvuldiging van algen te voorkomen, waardoor vertroebeling van het water door algengroei wordt voorkomen. In feite zijn waterplanten de meest directe concurrenten van algen voor het gebruik van opgeloste nitraten in het water, met dit verschil dat planten complexere organismen zijn en daarom veel efficiënter zijn in hun gebruik en verbruik van nitraten dan algen.
Posidonia-weiden zijn het leefgebied van veel mariene soorten.
Posidonia is ook de levensbasis voor bijna alle kleine zeesoorten van Formentera. Net zoals bossen een complex ecosysteem vormen dat vele soorten planten en dieren ondersteunt, biedt Posidonia hetzelfde voor de zeebodem.
Dieren gebruiken Posidonia op verschillende manieren:
- Als voedsel: verschillende soorten plantenetende vissen, garnalen, zee-egels, zeesterren, enz. voeden zich met Posidonia-stengels en -resten.
- Als schuilplaats: kleinere vissoorten en ongewervelde dieren verbergen zich tussen de stengels om roofdieren te vermijden. Als we goed opletten, kunnen we verschillende fauna zien, verborgen tussen de bladeren, zoals inktvissen. Octopussen vinden ook duizenden gaten in de wortelstokken van Posidonia, die in de zeebodem zijn ingegraven, en verscheidene soorten garnalen leven gecamoufleerd tussen de bladeren. De sterbewoner van de Posidonia-weiden is het zeepaardje.
- Als broedplaats: vele vissoorten gebruiken de dichte Posidonia-weiden als een plaats om hun eieren vast te leggen en te verbergen tijdens het paaiseizoen. Wanneer de jongen uit het ei komen, verbergen zij zich tussen de dichte Posidonia, waar zij veel beter beschermd zijn tegen gevaren en zeestromingen dan in open zee.
- Als jachtgebied: net zoals kleine vissen Posidonia gebruiken om zich tussen de dichte stengels te verbergen, gebruiken roofdieren Posidonia als schuilplaats om vissen die niet voorzichtig genoeg zijn, te besluipen.
Posidonia is de basis van leefgebied voor andere organismen.
Tijdens de zomermaanden raken de bladeren van de posidonia bedekt met andere organismen die groeien in de maanden met de meeste zon. Als je eind augustus of september in de wateren van Formentera duikt, zul je zien dat de Posidonia-weiden hun intense groene kleur hebben verloren en nu een minder opvallend groen hebben, met tinten die meer naar grijs en bruin neigen.
De bladeren van de plant zijn namelijk gekoloniseerd door organismen zoals hydrozoa, bryozoa, algen, enz.; organismen die ook verband houden met de goede gezondheid van de Middellandse-Zeekusten en essentieel zijn voor het goed functioneren van het mariene ecosysteem van de Middellandse Zee.
Posidonia beschermt stranden tegen erosie
Door op geringe diepte riffen en graslanden te creëren, zorgt Posidonia ervoor dat het water met veel minder kracht de kust kan bereiken, zonder het strand te vernielen. Bovendien verwijdert de plant tijdens de herfst-wintermaanden, wanneer de watertemperatuur begint te dalen en het aantal uren zonneschijn op het noordelijk halfrond afneemt, oude bladeren die het daaropvolgende voorjaar door nieuwe zullen worden vervangen.
Alle afgedankte bladeren hopen zich op de zeebodem op en spoelen door winterstormen aan op stranden, waar ze zich in grote hoeveelheden kunnen ophopen. Deze opeenhoping van dode bladeren op het strandoppervlak creëert een sponsachtig deken, soms enkele centimeters dik, en beschermt de stranden tegen stormen door te voorkomen dat de zee zand meeneemt naar dieper water. Posidonia beschermt de stranden dus tegen erosie dankzij haar wisselende bladeren.
Galerij: oceanische posidonia opgehoopt op de stranden van Formentera of daarvan verwijderd.
Gevaren die posidonia bedreigen
Hoewel we weten hoe belangrijk deze plant is voor het zeeleven en de kusten van Formentera en de hele Middellandse Zee, is de belangrijkste plant van Formentera met uitsterven bedreigd. De meest directe bedreigingen zijn verschillende.
Klimaatverandering
Volgens studies van de CSIC en verschillende milieu-organisaties leidt de stijging van de watertemperatuur tot het afsterven van de plant en stopt de groei ervan, wat een bedreiging kan vormen voor het behoud ervan.
Uit een studie die in 2017 werd uitgevoerd door het Spaans Oceanografisch Instituut en verschillende internationale instanties is echter gebleken dat de stijging van de watertemperatuur de plant aanzet tot bloeien, wat een deel van de wortelstoksterfte zou kunnen compenseren met de productie van een groter aantal zaden, hoewel er meer gegevens nodig zijn om de impact van dit fenomeen te zien en of de twee factoren elkaar daadwerkelijk compenseren.
Verankering van vaartuigen
Momenteel vormt het voor anker gaan van boten in de Posidonia-weiden de grootste bedreiging. De ankers van pleziervaartuigen, sommige wegen meer dan 200 kilo en zijn voorzien van enkele meters zware kettingen, trekken grote hoeveelheden Posidonia omhoog wanneer de boot de ankers van de zeebodem licht.
Het anker van de schepen werkt op het grasland als een reusachtige ploeg, waarbij meters grasland worden uitgescheurd dat tientallen jaren (of eeuwen) nodig heeft om zich te herstellen. Zoals gezegd, heeft Posidonia 20 tot 50 jaar nodig om één vierkante meter zeebodem te bedekken, en telkens wanneer een schip zijn anker door een Posidonia-weide sleept, gaat er veel meer dan één vierkante meter verloren, meerdere om precies te zijn.
Bovendien, op een winderige dag, als de boot aan de oppervlakte in cirkels beweegt, sleept de ankerketting in cirkels over de bodem, waardoor nog meer weidegebied wordt gescheurd. Hoewel ankeren in Posidonia-weiden streng verboden is – je kunt vanaf de oppervlakte gemakkelijk zien of je boot op een zandstrand of een weide ligt en beslissen of je al dan niet je anker uitwerpt – is het zeer moeilijk om het ankeren van boten te controleren vanwege de beperkte mankracht.
Tot de uitgevoerde maatregelen behoren de installatie van vaste ecologische boeien zodat boten voor anker kunnen gaan zonder de zeebodem te beschadigen, en bewustmakings- en voorlichtingscampagnes. Er zijn ook financiële sancties voor recidivisten, die kunnen oplopen tot meer dan 600 euro per vaartuig.
Invasieve soorten
Caulerpa taxifolia is de naam van een giftige alg die in tropische wateren over de hele wereld voorkomt. In Spanje staat hij sinds 2013 op de lijst van invasieve uitheemse soorten, omdat hij een ernstige bedreiging vormt voor de inheemse vegetatie en algen, en dus ook voor de bijbehorende fauna.
Hij kwam in 1984 in de Middellandse Zee terecht toen het Oceanografisch Museum van Monaco besloot een aantal aquaria met exemplaren van Caulerpa taxifolia in zee op te ruimen en daar begon de ramp.
De kusten van Frankrijk en Noord-Italië zijn het zwaarst getroffen, hoewel ook Kroatië, de Balearen, Alicante en Murcia zijn getroffen. In zijn natuurlijke habitat vormt Caulerpa taxifolia geen grote kolonies, omdat er dieren zijn die zich ermee voeden en derhalve immuun zijn voor het toxine. Het heeft ook zeer specifieke licht-, zuurstof- en temperatuuromstandigheden nodig.
In het Middellandse-Zeegebied heeft hij echter geen natuurlijke vijanden en is hij geëvolueerd tot wat bijna een nieuwe, veel giftigere soort Caulerpa is, die bestand is tegen temperaturen tot 10°C, verscheidene dagen buiten het water kan blijven, sterk in omvang is toegenomen en zich kan hechten aan zand, rotsen, sediment en vrijwel elk oppervlak.
Caulerpa Taxifolia verdringt de Posidonia-weiden, waardoor ze verdwijnen en daarmee ook al het mariene leven dat geassocieerd wordt met de mediterrane waterplant bij uitstek. Hoewel de aanwezigheid van Caulerpa taxifolia op Formentera niet is vastgesteld, zijn er reeds kolonies op Mallorca, zodat de aankomst ervan op het kleinste van de Pitiusa eilanden, bijvoorbeeld vastgehecht aan het anker van een boot, geen toevallig verschijnsel zou zijn.
Verontreiniging en dumping
Waterverontreiniging heeft een negatieve invloed op Posidonia, die schoon en helder water nodig heeft om te gedijen. In feite wijst de aanwezigheid van Posidonia erop dat het mariene ecosysteem volkomen gezond en in evenwicht is. Vervuiling en illegaal storten hebben niet alleen ernstige gevolgen voor het leven in zee, maar vertroebelen ook het water, waardoor de plant moeilijk kan fotosynthetiseren en dus langzaam afsterft en verdwijnt.
Posidonia beschermen: u kunt ook helpen!
Als u wilt dat deze mariene installatie Formentera blijft helpen om de stranden met het helderste en meest spectaculaire water van de Middellandse Zee te hebben, kunt u op verschillende manieren meewerken.
Verspreid het woord
Informeer uw vrienden, kennissen en familie over het belang van Posidonia voor Formentera en voor alle ondiepe kustgebieden in de gehele Middellandse Zee. Leg aan uw vrienden uit dat de ophoping van Posidonia op de stranden geen overlast is, maar een cyclus die de natuur en de zeeën al honderdduizenden jaren lang herhalen.
Veranker uw boot op verantwoorde wijze
Als je van plan bent om een dagje te gaan zeilen rond Formentera of ergens anders in de Middellandse Zee, informeer dan even waar de posidonia-weiden liggen voordat je het anker uitgooit, of spring gewoon met een duikbril in het water om de bodem te bekijken en zo de kapitein te helpen bij het uitwerpen van het anker. Dit zal ervoor zorgen dat het anker op rotsen of zand valt en niet op een weide, waardoor verscheidene vierkante meters planten en wortelstokken zouden worden vernietigd die honderden jaren nodig zullen hebben om zich te herstellen.
Sponsor hectare Posidonia
Via het Save Posidonia Project, gelanceerd door de Consell Insular de Formentera, kunt u Posidonia “sponsoren” voor de spotprijs van 1 euro per vierkante meter. Deze prijs is veel lager dan de kosten van grond op Formentera, maar de waarde ervan voor de zee en de mariene fauna is zeker veel hoger.
Een deel van de zeebodem van Formentera staat sinds 1999 op de werelderfgoedlijst van de UNESCO en het is onze plicht als bezoekers, consumenten van zeevruchten en als verantwoordelijke toeristen om deze te beschermen.
Alle opbrengsten van het Save Posidonia Project platform gaan naar het behoud van deze eeuwenoude zeegrasvelden, door middel van bewustwording, directe actie en beschermingsprojecten voor dit fragiele mariene ecosysteem.
Je hebt het einde van het artikel bereikt. Andere sites waarin je misschien geïnteresseerd bent zijn:
